درياها را فرموده بود كه جزيى از اجزاء آسمان و زمين است ، و در اينجا تسخير همه موجودات در آسمانها و زمين را براى انسانها به رخ مىكشد . و سخن در باره كلمه « لكم » همان سخنى است كه در نظير آن در آيه قبل گذشت . و كلمه « جميعا » تاكيد است براى آنچه در آسمانها و زمين است . ممكن هم هست حال از آن باشد . * ( « وَسَخَّرَ لَكُمْ ما فِي السَّماواتِ وَما فِي الأَرْضِ جَمِيعاً » ) * - معناى تسخير آنچه در آسمانها و زمين است براى انسان ، اين است كه اجزاء عالم مشهود همه بر طبق يك نظام جريان دارد ، و نظامى واحد بر همه آنها حاكم است و بعضى را به بعضى ديگر مرتبط ، و همه را با انسان مربوط و متصل مىسازد ، و در نتيجه انسان در زندگى خود از موجودات علوى و سفلى منتفع مىشود ، و روز به روز دامنه انتفاع و بهره گيرى جوامع بشرى از موجودات زمينى و آسمانى گسترش مىيابد ، و آنها را از جهات گوناگون واسطه رسيدن به اغراض خود يعنى مزاياى حياتى خود قرار مىدهد ، پس به همين جهت تمامى اين موجودات مسخر انسانند . و كلمه « من » در « منه » ابتداء را مىرساند ، و ضمير آن به خداى تعالى برمىگردد ، و اين جار و مجرور حال است براى آنچه در آسمانها و زمين است . و معنايش اين مىشود كه خداى تعالى تمامى آنچه را كه در آسمانها و زمين است مسخر شما كرد ، در حالى كه هستى همه آنها از ناحيه خدا آغاز شده است . پس ذوات همه موجودات از ناحيه خدا آغاز شده ، چون او آنها را ايجاد كرده ، در حالى كه قبل از ايجاد الگويش را از جايى نگرفته . و همچنين آثار و خواص آنها نيز مخلوقات اويند كه يكى از آثار و خواص آنها همين ارتباط آنها به يكديگر است كه نظام جارى در آنها بوجود آورده ، نظامى كه با زندگى انسانها مرتبط است ، هم چنان كه در جاى ديگر فرموده : « اللَّه يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُه » « 1 » و نيز فرموده : « إِنَّه هُوَ يُبْدِئُ وَيُعِيدُ » « 2 » . مفسرين « 3 » براى كلمه « منه » معانى ديگرى ذكر مىكنند كه هيچ يك از آنها خالى از تكلف نيست ، و به همين جهت متعرض آنها نشديم . * ( « إِنَّ فِي ذلِكَ لآياتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ » ) * - وجه ارتباط آيات نامبرده با تفكر روشن است .

--> ( 1 ) خدا است كه خلق را بدون الگو ايجاد كرده و دوباره اعاده اش مىكند . سوره روم ، آيه 11 . ( 2 ) او به حقيقت نخست خلق را بيافريند و ( پس از مرگ ) دوباره به عرصه قيامت بازگرداند . سوره بروج ، آيه 13 . ( 3 ) روح المعانى ، ج 25 ، ص 145 .